Thị trường trí tuệ nhân tạo vừa chứng kiến làn sóng giảm giá mạnh mẽ chưa từng có giữa hai gã khổng lồ OpenAI và Anthropic. Chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, chi phí vận hành các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hàng đầu đã lao dốc tới 80%, mở ra một bước ngoặt lớn về mặt kinh tế đối với các nhà phát triển và doanh nghiệp ứng dụng AI.
Làn sóng này bắt đầu từ cuối tháng 6/2026 khi OpenAI ra mắt GPT-5.6 Sol (với biểu phí 5 USD/triệu token đầu vào, 30 USD/triệu token đầu ra và 0,50 USD/triệu token đọc bộ nhớ đệm) cùng bản giá rẻ Luna (1 USD / 6 USD / 0,10 USD). Ngay sau đó, Anthropic đáp trả bằng Claude Sonnet 5 với mức giá chào sân 2 USD / 10 USD / 0,20 USD và Claude Opus 5 vào tháng 7 ở mức 5 USD / 25 USD / 0,50 USD.
Đòn giáng mạnh mẽ đầu tiên diễn ra vào ngày 30/7/2026, khi OpenAI bất ngờ cắt giảm giá mô hình GPT-5.6 Luna tới 80%, xuống còn 0,20 USD / 1,20 USD / 0,02 USD. Động thái quyết liệt này được cho là nhằm tránh việc Luna bị đánh bại bởi đối thủ cạnh tranh DeepSeek V4 Pro xét trên tương quan chất lượng và chi phí thực thi tác vụ.
Cuộc cạnh tranh nhanh chóng biến thành màn "ăn miếng trả miếng". Đến tháng 8, Anthropic chuyển mức giá ra mắt của Sonnet 5 thành mức giá vĩnh viễn, trong khi OpenAI tiếp tục hạ giá GPT-5.6 Sol thêm 20%. Bước sang tháng 9, Anthropic tung ra Fable 5.1 và giảm tới 75% chi phí đọc bộ nhớ đệm (cache read). Đối với các tác vụ sử dụng tác nhân tự động để lập trình (agentic coding), chi phí đọc bộ nhớ đệm chiếm từ 96% đến 99% tổng chi tiêu token do hệ thống phải lưu trữ toàn bộ lịch sử hội thoại qua từng lượt tương tác, với tỷ lệ trúng cache lên tới 90-100%. Do đó, việc giảm 75% giá cache tương đương với việc cắt giảm 70-75% toàn bộ chi phí sử dụng mô hình.
Không dừng lại ở đó, vào ngày 22/9/2026, OpenAI ra mắt GPT-6 Sol với mức giá gây sốc (2 USD / 10 USD / 0,20 USD), giảm một nửa chi phí đầu vào và đầu ra so với GPT-5.6 Sol, đồng thời giảm giá GPT-6 Luna xuống chỉ còn 0,10 USD / 0,50 USD / 0,01 USD. Cùng ngày, Anthropic công bố Claude Opus 5.5 với chi phí vận hành rẻ hơn từ 40-60% nhờ giảm yêu cầu tài nguyên tính toán khi phục vụ suy luận. Đến ngày 29/9/2026, OpenAI tiếp tục công bố GPT-6.1 Sol và giảm thêm một nửa giá cache xuống mức 0,10 USD, giúp dòng mô hình này rẻ hơn tới 75% so với ban đầu mà không hề suy giảm chất lượng đầu ra.
Dữ liệu từ cổng kết nối mô hình AI của Vercel cho thấy chi phí trung bình trên mỗi token đã giảm xuống chỉ còn 43,3% so với tháng 4/2026. Dẫu vậy, tổng mức chi tiêu của người dùng vẫn tiếp tục tăng lên do năng lực của các mô hình phát triển nhanh hơn tốc độ giảm giá.
Nguyên nhân sâu xa của làn sóng đại hạ giá này đến từ tính chất kinh tế học hành vi và áp lực cạnh tranh trên thị trường LLM. Hiện nay, các mô hình AI đang ngày càng trở thành những mặt hàng đại trà (commodity). Người dùng và lập trình viên có thể dễ dàng chuyển đổi qua lại giữa các mô hình trên cơ sở mã nguồn của họ chỉ bằng một nút gạt trên các công cụ như OpenCode, Zed Agent hay thay đổi đường dẫn API qua OpenRouter. Sự biến mất của các "con hào kinh tế" bảo vệ thị phần buộc các nhà cung cấp phải cạnh tranh trực tiếp về giá.
Bên cạnh áp lực đối đầu trực diện giữa OpenAI và Anthropic, sức ép to lớn từ các mô hình mã nguồn mở như DeepSeek cũng đóng vai trò quyết định. Đơn cử như phiên bản DeepSeek V4 Flash ra mắt vào tháng 4/2026 với biểu phí siêu rẻ 0,14 USD / 0,28 USD / 0,0028 USD, trong đó tỷ lệ chi phí đọc cache chỉ ở mức 2% (thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 5%-10% của OpenAI). Chính áp lực thay thế này đã buộc các công ty AI hàng đầu phải liên tục tự hạ giá để giữ chân người dùng trong cuộc chiến khốc liệt.
