Tại thành phố Bengaluru (Ấn Độ), Mohammed Ashim đã làm nghề cắt tóc và cạo râu được bốn năm. Gần đây, chàng trai 22 tuổi này có thêm một thói quen mới: gắn camera lên đầu để ghi hình lại toàn bộ quá trình làm việc của mình.
Chiếc camera chỉ ghi lại chuyển động của bàn tay và các ngón tay, trong khi khuôn mặt của khách hàng đều được làm mờ. Ashim phải đeo thiết bị này từ năm đến sáu tiếng mỗi ngày và tuân thủ các quy tắc nghiêm ngặt: tay phải luôn nằm gọn trong khung hình, ánh sáng phải rõ nét và không được nghiêng đầu quá đột ngột. Bù lại, công việc này mang lại thù lao tốt và khiến anh phấn khích khi biết kỹ thuật cầm dao cạo của mình đang phục vụ cho một công ty công nghệ toàn cầu.
Ashim là một trong hàng trăm nghìn lao động trên khắp thế giới đang được trả tiền để ghi lại hoạt động thường nhật. Các đoạn phim sau đó được bán lại cho các công ty công nghệ và tổ chức nghiên cứu để đào tạo "AI vật lý" (physical AI) – loại trí tuệ nhân tạo giúp robot vận hành và thao tác khéo léo trong thế giới thực.
Shahil Baig, đồng sáng lập kiêm CEO của Rashdan Technologies – một công ty chuyên thu thập dữ liệu do con người tạo ra – cho biết các phòng thí nghiệm AI tiên phong và các công ty chế tạo robot luôn tìm kiếm những dạng dữ liệu rất cụ thể: từ sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, việc nhà cho đến các nghề thủ công như làm gốm, may mặc, thêu thùa hay làm nến. Công ty của ông trả từ 5 đến 10 USD cho 8 đến 10 giờ làm việc được ghi hình. Nhằm bảo vệ quyền riêng tư, hệ thống chỉ quay bàn tay và làm mờ khuôn mặt cũng như xóa bỏ mọi thông tin định danh cá nhân.
Tuy nhiên, yêu cầu từ các khách hàng công nghệ ngày càng khắt khe hơn. Thay vì một thiết bị nhỏ gọn, nhiều đối tác hiện yêu cầu người lao động phải đeo bộ khung gắn từ bốn đến sáu camera quanh đầu để ghi lại toàn cảnh không gian xung quanh. Điều này đòi hỏi các đơn vị thu thập phải đàm phán kỹ lưỡng và chi trả mức thù lao cao hơn.
Lý giải về tầm quan trọng của nguồn dữ liệu này, Manish Agarwal, nhà sáng lập Humyn Labs – đơn vị sở hữu mạng lưới 96.000 người thu thập dữ liệu tại Mỹ Latinh và Đông Nam Á – cho rằng robot không thể học cách thích nghi với thế giới thực nếu chỉ dựa vào các mô phỏng trên máy tính. Các thao tác vật lý đòi hỏi tín hiệu chuẩn xác về chuyển động của tứ chi, cổ tay, khớp vai và lực tác động linh hoạt – chẳng hạn như việc điều chỉnh lực cầm nắm để không làm bẹp một chai nhựa so với khi cầm một chiếc cốc kim loại. Vì internet chưa từng có kho lưu trữ dạng dữ liệu này, các công ty buộc phải tự thu thập từ đầu qua đời thực ở nhiều môi trường và khu vực địa lý khác nhau.
Dù mở ra một ngành dịch vụ mới đầy sôi động, xu hướng này cũng đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của chính những người tham gia. Giáo sư Bino Paul thuộc Viện Khoa học Xã hội Tata (TISS) tại Mumbai nhận định, AI có thể là công cụ hỗ trợ cho một số công việc, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ tự động hóa hoàn toàn nhiều ngành nghề. Mối lo ngại lớn nhất là khi máy móc bắt đầu thay thế con người, người lao động sẽ khó có thể đảo ngược tình thế sau khi đã trực tiếp cung cấp dữ liệu huấn luyện cho chúng. Trước thực tế đó, các chuyên gia kêu gọi chính phủ các nước sớm ban hành quy định quản lý, đảm bảo AI phát triển song hành cùng các giá trị đạo đức và lợi ích xã hội.
