Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại nơi làm việc đang ngày càng gia tăng, can thiệp vào mọi khía cạnh từ công việc hàng ngày đến tuyển dụng và đánh giá hiệu suất. Theo một khảo sát vào tháng 4 của MyPerfectResume với 1.000 chuyên viên nhân sự, 73% cho biết họ sử dụng AI để đưa ra quyết định tuyển dụng và 52% dùng AI cho công tác tái cấu trúc cũng như lập kế hoạch nhân sự.
Ngoài ra, hơn một nửa số người được khảo sát (51%) sử dụng AI để phát hiện và cảnh báo các ứng viên "rủi ro". Đáng chú ý, chỉ có 26% người tham gia cho biết họ không sử dụng AI khi đưa ra các quyết định sa thải nhân viên.
Trước tình hình này, Thống đốc bang California Gavin Newsom gần đây đã ký ban hành một đạo luật mới nhằm bảo vệ người lao động trước các hệ thống ra quyết định dựa trên AI tại nơi làm việc.
Dự luật mang số hiệu SB 947, hay còn được gọi vui là Đạo luật "Không sếp người máy" (No Robo Bosses Act), nghiêm cấm người sử dụng lao động phó mặc hoàn toàn các quyết định kỷ luật hoặc sa thải cho các hệ thống ra quyết định tự động (ADS). Theo đạo luật, người sử dụng lao động phải kiểm tra kỹ lưỡng mọi quyết định kỷ luật hoặc chấm dứt hợp đồng do AI đề xuất, đồng thời cung cấp cho nhân viên bản mô tả chi tiết lý do dẫn đến quyết định đó. Doanh nghiệp cũng phải công khai các dữ liệu được sử dụng, bao gồm hồ sơ nhân sự, đánh giá, sản phẩm công việc, đánh giá đồng cấp và các cuộc phỏng vấn nhân chứng.
Văn bản luật nêu rõ: "Nếu người sử dụng lao động không thể chứng thực kết quả đầu ra của ADS hoặc người đánh giá xác định rằng kết quả của ADS không chính xác, không đầy đủ hoặc gây hiểu lầm, thì người sử dụng lao động không được dùng kết quả đó để đưa ra quyết định kỷ luật hoặc sa thải."
Đạo luật này sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2027, cho phép những nhân viên bị ảnh hưởng gửi khiếu nại lên Ủy viên Lao động California nếu họ nhận thấy quy trình sa thải không được tuân thủ đúng quy định. Tuy nhiên, đạo luật không cấm hoàn toàn việc sử dụng các hệ thống tự động mà chỉ đưa ra khuôn khổ giám sát chặt chẽ. Đạo luật cũng yêu cầu các công ty phải làm rõ liệu việc sa thải hàng loạt, tái định vị hay chấm dứt hợp đồng có phải do hệ thống AI gây ra hay không.
Trong bối cảnh các quy định về AI ở cấp liên bang vẫn còn chung chung và chủ yếu dựa trên các thỏa thuận tự nguyện với các phòng thí nghiệm AI, các bang tại Mỹ đã chủ động đưa ra các biện pháp bảo vệ người lao động. Trong khi Colorado và Connecticut chỉ yêu cầu công khai việc sử dụng AI, California và New York thường dẫn đầu trong việc ban hành các quy định nghiêm ngặt hơn; bang Illinois vào mùa hè này cũng đã thông qua dự luật yêu cầu kiểm toán độc lập đối với các phòng thí nghiệm AI tiên tiến.
Bà Lily Li, luật sư chuyên về AI và là người sáng lập Metaverse Law, nhận định rằng luật mới của California sẽ tạo tiền lệ cho các bang khác. Dù vậy, bà cũng lo ngại các công ty có thể tìm kẽ hở bằng cách thực hiện việc đánh giá của con người một cách chiếu lệ để tiết kiệm chi phí vận hành. Dẫu vậy, quyền yêu cầu giải trình của nhân viên vẫn là một rào cản kiểm soát hữu hiệu. Các chuyên gia cho rằng những biện pháp bảo vệ này vẫn sẽ mang tính manh mún giữa các bang cho đến khi một quy chuẩn chung được thông qua ở cấp liên bang.
