Từ TV, máy giặt cho đến quạt cầm tay hay bàn chải đánh răng, thuật ngữ "AI" hiện nay đang xuất hiện dày đặc ngay trong tên gọi sản phẩm. Dù vậy, không phải thiết bị nào gắn nhãn công nghệ này cũng mang lại giá trị khác biệt cho người tiêu dùng.
Nhiều người dùng cho biết họ từng hào hứng mua các thiết bị gắn mác AI nhưng nhanh chóng thất vọng sau thời gian trải nghiệm. Điển hình, một khách hàng tại TP HCM đã mua máy giặt được quảng bá tích hợp AI để tối ưu chu trình và học thói quen sử dụng, song nhận ra thiết bị không khác biệt nhiều so với các dòng máy cũ ngoài việc bổ sung kết nối ứng dụng và các cảm biến, chế độ tự động có sẵn. Một số người tiêu dùng khác tại Hà Nội và Đà Nẵng cũng gặp tình cảnh tương tự khi mua chuột chơi game, máy lọc không khí hay quạt mini mang mác AI với giá cao hơn 30%, nhưng tính năng thực tế chỉ là những giải pháp "thông minh" vốn đã tồn tại từ lâu.
Theo chuyên gia công nghệ Phạm Hồng Phước, AI đã trở thành trào lưu thời thượng trên thị trường điện tử tiêu dùng kể từ sau sự bùng nổ của AI tạo sinh năm 2023. Ông nhận định bên cạnh những sản phẩm ứng dụng AI thực tế, có không ít trường hợp doanh nghiệp đã "đánh lận con đen", biến các thuật toán thông minh thông thường thành AI để quảng cáo, dù sản phẩm không có nhiều cải tiến.
Hiện tượng này được giới công nghệ gọi là "AI washing" - thuật ngữ xuất hiện năm 2017 và được Viện AI Now thuộc Đại học New York định nghĩa rõ ràng vào năm 2019. Tương tự như "greenwashing" trong lĩnh vực môi trường, AI washing dùng để chỉ các chiến dịch tiếp thị phóng đại, bóp méo hoặc đưa thông tin sai lệch về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm lôi kéo khách hàng.
Ông Trần Viết Quân, nhà sáng lập Tanca.io, chỉ ra ba nguyên nhân chính khiến AI washing nở rộ: việc tích hợp AI ngày càng dễ dàng qua các API và mô hình nguồn mở; yếu tố thương mại giúp nâng giá bán nhờ tạo cảm giác hiện đại; và áp lực tiếp thị khiến các thương hiệu sợ bị coi là lỗi thời nếu đứng ngoài xu hướng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng việc lạm dụng thuật ngữ AI có thể phản tác dụng, khiến người dùng "lờn" quảng cáo và mất niềm tin vào các sản phẩm ứng dụng công nghệ thực chất. Điều này cũng gây bất công cho các doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu bài bản, tốn kém chi phí nhưng lại bị đánh đồng với những bên chỉ đơn thuần gắn mác.
Để kiểm tra thiết bị có thực sự dùng AI hay không, chuyên gia gợi ý người dùng có thể thử các yêu cầu nằm ngoài kịch bản định sẵn, chẳng hạn như ra lệnh bằng giọng nói tự nhiên. Nếu thiết bị chỉ xử lý được các lệnh theo menu lập trình sẵn, nhiều khả năng đó chỉ là tính năng tự động hóa thông thường thay vì một hệ thống AI có khả năng xử lý linh hoạt.
