Đừng để đôi má hồng, bộ lông xù và nụ cười rạng rỡ đánh lừa bạn. Các trợ lý cá nhân thế hệ mới nhất hiện nay được vận hành bởi những mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến nhất, nhưng lại khoác lên mình diện mạo vô cùng dễ thương và đáng yêu.
Vào tháng 9, Meta đã ra mắt trợ lý AI cá nhân mang tên Muse. Bà Mona Sarantakos, Phó chủ tịch quản lý sản phẩm tại Meta Superintelligence Labs, chia sẻ rằng việc thiết kế hình đại diện và tính cách cho Muse là "lựa chọn thú vị và tự nhiên nhất", giúp người dùng cảm thấy bớt kỳ lạ hơn so với việc trò chuyện với "một logo hay thực thể doanh nghiệp". Linh vật của Muse, Jolly, xuất hiện với đôi má hồng, bộ lông xù và thân hình tròn trịa biết cười, trông giống như một chú thú nhồi bông khổng lồ thân thiện.
Cùng thời điểm, OpenAI cũng giới thiệu các linh vật dạng đốm màu rực rỡ cho trợ lý AI cá nhân mang tên Dots, bao gồm các nhân vật như Iggy, Felipe, Jojo, Todd và Alfred với kính râm và nơ cổ. OpenAI khẳng định Dots là một phần mở rộng của người dùng và hình ảnh trực quan được thiết kế để phản ánh điều đó.
Việc tạo ra linh vật nhân cách hóa vui nhộn là chiêu thức tiếp thị quen thuộc, từng thấy ở chú tắc kè Geico hay cú xanh Duolingo. Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở chỗ các linh vật AI này đang yêu cầu quyền truy cập chưa từng có vào những dữ liệu nhạy cảm nhất của bạn. Để hoạt động như một trợ lý đắc lực, các tác nhân AI này yêu cầu thông tin thẻ tín dụng, hộp thư đến, địa chỉ và tài khoản mạng xã hội để mua sắm hay thực hiện cuộc gọi thay bạn.
Giáo sư S. Shyam Sundar, Giám đốc Trung tâm Trí tuệ Nhân tạo Có trách nhiệm Xã hội tại Đại học Bang Pennsylvania, cảnh báo rằng thiết kế đáng yêu có thể "tầm thường hóa việc bàn giao dữ liệu cá nhân riêng tư bằng cách ru ngủ người dùng, khiến họ nghĩ rằng mình chỉ đang nới dài dây xích cho thú cưng". Trên thực tế, tác nhân AI giống như thú cưng này đang âm thầm thu thập toàn bộ dữ liệu và tương tác với hàng loạt tác nhân vô hình khác để hoàn thành nhiệm vụ.
Bà Zoe Fraade-Blanar, đồng sáng lập thương hiệu đồ chơi Squishable, cho biết các đặc điểm như trán rộng và mắt cách xa nhau của Jolly kích hoạt phản ứng chăm sóc ở người dùng. Cách tiếp cận không gây đe dọa này khiến con người cảm thấy họ vẫn đang nắm quyền kiểm soát, trái ngược hoàn toàn với phản ứng khó chịu đối với các trợ lý tạo cảm giác phán xét như kẹp giấy Clippy trước đây của Microsoft. Chẳng hạn, đôi bàn tay dạng bao tay vụng về của Jolly truyền tải thông điệp rằng nó chỉ là một "đứa trẻ" cần được giúp đỡ, trong khi nhân vật Alfred của Dots tạo cảm giác như một người quản gia tận tụy.
Dù người dùng có cảm xúc ấm áp trước những cỗ máy mang vẻ ngoài ngộ nghĩnh, các chuyên gia nhấn mạnh rằng AI hoàn toàn không phải là con người. Giáo sư Joanna Bryson tại Trường Hertie (Berlin) nhận định AI về cơ bản chỉ là "một chiếc máy ảnh và micro nối dài sợi dây của tập đoàn vào tận nhà bạn". Người dùng cần hết sức cảnh giác trước những câu trả lời từ AI, tránh tâm lý thiên vị máy tính mà tin tưởng tuyệt đối ngay cả khi hệ thống đưa ra thông tin sai lệch, đồng thời không nên quên đi năng lực thực sự và quyền truy cập dữ liệu sâu rộng của chúng đằng sau lớp vỏ bọc đáng yêu.
