Các nhà nghiên cứu tại Viện Công nghệ Georgia (Georgia Tech) vừa tạo ra một công cụ có khả năng khôi phục các cuộc trò chuyện đã bị xóa với trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI) trên điện thoại Android. Phát minh này mang lại triển vọng hứa hẹn cho việc khôi phục các thông tin đã bị xóa trong quá trình điều tra pháp y kỹ thuật số. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc các đoạn chat AI trên thiết bị — vốn được cho là riêng tư — có thể tồn tại lâu hơn so với dự kiến của người dùng.
Cơ chế hoạt động của công cụ
Nhiều người dùng chú trọng đến quyền riêng tư thường lựa chọn chạy các trợ lý AI cục bộ (local AI) ngay trên thiết bị của mình. Phương thức này giúp dữ liệu không bị gửi lên máy chủ đám mây, tránh được nguy cơ bị dòm ngó hoặc rò rỉ dữ liệu. Thay vào đó, phiên trò chuyện sẽ khai thác trực tiếp bộ nhớ của thiết bị.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy một số thông tin từ các phiên làm việc này vẫn có thể lưu lại trong bộ nhớ tạm (RAM) của điện thoại ngay cả khi bạn đã xóa các đoạn chat đó. Các nhà nghiên cứu tại Georgia Tech đã phát triển công cụ mang tên ORISA để quét bộ nhớ nhằm tìm kiếm manh mối của các cuộc trò chuyện bị xóa. Trong thí nghiệm, họ đã tạo một trợ lý AI ghi chú giả lập bằng ứng dụng ChatterUI trên Android, cung cấp cho nó 100 thông tin giả định về một dự án, sau đó tiến hành xóa toàn bộ thông tin này.
Thông qua công cụ ORISA, nhóm nghiên cứu đã tìm kiếm trong bộ nhớ thiết bị những tàn tích dữ liệu có thể dùng làm ngữ cảnh để khôi phục lại phiên làm việc. Kết quả cho thấy ORISA đã thu thập đủ dữ liệu khả dụng để tạo một phiên làm việc mới chứa 26 thông tin giả định từ bộ 100 dữ liệu ban đầu. Con số này thậm chí còn nhiều hơn 14 thông tin mà phiên làm việc ban đầu tiếp cận được trước khi bị xóa, vì phần còn lại đã nằm ngoài vùng bộ nhớ hoạt động tích cực của trợ lý AI.
Nghiên cứu sinh tiến sĩ Ken Xu, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết công cụ này giúp xác định rõ những thông tin mà một người đã chia sẻ với trợ lý AI cũng như nội dung hỗ trợ mà họ đã nhận được.
Ý nghĩa đối với người dùng
ORISA được phát triển nhằm lấp đầy khoảng trống trong an ninh mạng. Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng nhược điểm của AI cục bộ là thiếu "sự quản lý và ghi nhật ký tập trung". Điều này cho phép kẻ xấu có thể tinh chỉnh các mô hình AI để phục vụ mục đích phạm tội, sau đó xóa sạch vết tích để tránh bị lực lượng chức năng truy vết. Trước đây, thực trạng này gây rất nhiều khó khăn cho các điều tra viên sử dụng kỹ thuật pháp y bộ nhớ trong việc khôi phục bằng chứng hữu ích.
Về mặt kỹ thuật, ORISA tận dụng các bộ đệm key-value (KV) và bộ token hàng loạt (batch tokens) còn lưu giữ trong bộ nhớ tiến trình để dựng lại chuỗi token và khôi phục trạng thái chú ý (attention states) ở cấp độ phiên trò chuyện.
Điều này đồng nghĩa với việc một công cụ như ORISA sẽ hữu ích nhất đối với các cơ quan chức năng trong việc ngăn chặn tội phạm công nghệ cao, thay vì dùng để đánh cắp dữ liệu cá nhân thông thường. Dù vậy, nếu kẻ gian tái tạo được công nghệ này hoặc sở hữu một công cụ tương tự ORISA, về mặt lý thuyết, chúng có thể khai thác dữ liệu đã xóa để khôi phục các truy vấn của bạn. Tuy nhiên, hiệu quả của ORISA giảm dần theo thời gian, do bộ nhớ của điện thoại sẽ liên tục bị ghi đè bởi các hoạt động mới.
Dù sử dụng bất kỳ công nghệ nào, lời khuyên dành cho người dùng vẫn không thay đổi: Không chia sẻ các thông tin nhạy cảm với các công cụ AI chatbot, kể cả khi đang sử dụng trong một phiên làm việc cục bộ trên thiết bị.
