Các cảnh báo về nguy cơ từ trí tuệ nhân tạo (AI) đang xuất hiện dồn dập đến mức ngay cả những chuyên gia bảo mật hàng đầu cũng gặp khó khăn trong việc đánh giá mức độ ưu tiên. Mới đây, một báo cáo từ nhóm nghiên cứu tấn công (red team) của Anthropic đã thu hút sự chú ý khi mô tả một mối đe dọa hoàn toàn mới và mang tính thực tế cao, gạt bỏ những viễn cảnh ngày tận thế xa vời.
Nhóm nghiên cứu cho biết họ đã tạo ra một chương trình AI độc hại có khả năng tự phát tán qua các TV thông minh kết nối internet và hoàn toàn có thể làm điều tương tự trên nhiều thiết bị gia dụng thông thường khác. Thông thường, việc vận hành các mô hình AI đòi hỏi năng lực điện toán đáng kể. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã chia nhỏ các phần của chương trình trên 15 chiếc TV, cho phép mã độc duy trì hoạt động nhờ tận dụng một phần công suất từ mỗi thiết bị. Thử nghiệm này gây lo ngại sâu sắc vì hệ thống an ninh trên TV thông minh và các thiết bị Internet vạn vật (IoT) nói chung vốn rất yếu và cực kỳ khó khắc phục triệt để.
Joshua Saxe, cựu lãnh đạo bộ phận bảo mật AI của Meta, cảnh báo cộng đồng an ninh mạng chưa đánh giá đúng mức những rủi ro thực tế này và cần có biện pháp giảm thiểu kịp thời.
Trong lịch sử internet, sâu máy tính tự nhân bản từng gây ra nhiều thảm họa nghiêm trọng mà không cần lừa người dùng nhấp vào mã độc, từ sâu Morris năm 1988 làm tê liệt hàng loạt máy tính, sâu Stuxnet phá hoại các máy ly tâm hạt nhân của Iran, cho đến NotPetya hay WannaCry gây thiệt hại hàng chục tỷ USD trên toàn cầu. Hầu hết các loại sâu nguy hiểm đều khai thác những lỗ hổng đã được công bố nhưng chưa được vá. Anthropic nhận định sâu AI có thể hoạt động theo cách tương tự nhưng khó ngăn chặn hơn nhiều, do thiết bị thông minh rất hiếm khi được cập nhật bản vá so với máy tính hay điện thoại. Đáng lo ngại hơn, sâu AI được cho là có thể tự thích ứng với các phần cứng mới bằng cách tự nghiên cứu những lỗ hổng vừa được tiết lộ.
Ariel Herbert-Voss, cựu chuyên gia bảo mật tại OpenAI và hiện là người điều hành công ty RunSybil, cho biết điểm khác biệt cốt lõi là các mô hình AI có khả năng tự học hỏi trong quá trình lây lan. Ông cho rằng hạ tầng an ninh mạng hiện nay chưa sẵn sàng để đối phó và các đội ngũ bảo mật cần được bổ sung thêm nhiều nguồn lực. Ở chiều ngược lại, cựu Giám đốc An ninh mạng Quốc gia Mỹ Chris Inglis cho rằng sâu AI cũng có thể được khai thác cho các mục đích tích cực và vấn đề cốt lõi là cách thức quản lý, ứng phó hoặc kết hợp công nghệ này trong tương lai.
Theo các nhà nghiên cứu tại Anthropic, để hoạt động thực sự hiệu quả, sâu AI cần vận hành mạnh mẽ hơn nữa trên các thiết bị cấu hình yếu. Dù vậy, với tốc độ phát triển hiện tại, kịch bản này hoàn toàn có thể trở thành hiện thực vào cuối năm nay. Trước đó vài tháng, Đại học Toronto cũng đã công bố một nghiên cứu về mã độc AI có thể lây nhiễm và lan truyền nhanh chóng giữa các máy tính cá nhân.
Tuy nhiên, không phải chuyên gia nào cũng đồng tình với mối lo ngại trên. Nhiều ý kiến cho rằng phiên bản sâu của Anthropic di chuyển rất chậm, hành vi có thể dự đoán và hoàn toàn ngăn chặn được thông qua các biện pháp an ninh mạng cơ bản như mật khẩu mạnh và xác thực hai yếu tố. Juan Andres Guerrero-Saade, Phó chủ tịch nghiên cứu tại công ty bảo mật SentinelOne, thậm chí thẳng thắn nhận định đây chỉ là một màn trình diễn kỹ thuật khéo léo nhưng bị thổi phồng nhằm phục vụ cho những câu chuyện hoang đường về sự nguy hiểm của AI.
Hiện tại, việc quản lý AI vẫn đang gặp nhiều bế tắc khi các dự luật tại Quốc hội Mỹ còn nhiều mâu thuẫn. Các chuyên gia và công chúng cũng ngày càng hoài nghi về động cơ đằng sau những dự báo đáng sợ từ các công ty công nghệ, từ việc vận động chính sách nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh cho đến các chiến dịch tiếp thị nhằm nâng mức định giá khổng lồ của chính họ.
