Theo Giáo sư Yuval Noah Harari, tác giả của những cuốn sách nổi tiếng như "Sapiens: Lược sử loài người" và "Nexus", thế giới đang đối mặt với một mối nguy hiểm thực sự do cách nhìn nhận sai lầm và thiếu nghiêm túc về trí tuệ nhân tạo (AI).
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới diễn ra tại Davos (Thụy Sĩ), ông Harari nhận định rằng AI không đơn thuần là một công cụ. "Điều quan trọng nhất cần biết về AI là nó là một tác nhân. Nó có thể tự học hỏi, tự thay đổi và tự đưa ra quyết định", ông khẳng định. Để minh họa, ông đưa ra phép ẩn dụ về con dao: Trong khi con người quyết định dùng dao để cắt salad hay gây thương tích, thì AI là một "con dao" có thể tự đưa ra những quyết định đó.
Quan điểm này thách thức mọi quy tắc công nghệ hiện hành vốn dựa trên nền tảng con người quyết định và công cụ thực thi. Khi AI phá vỡ mối quan hệ này, các mô hình về trách nhiệm giải trình, quy định pháp lý và lòng tin xã hội sẽ bị lung lay.
Giáo sư Harari chỉ ra ba đặc điểm khiến AI trở nên khác biệt:
1. Tính chủ động: AI có thể thích nghi và hành động mà không cần hướng dẫn từng bước.
2. Tính sáng tạo: Nó có thể tự "phát minh" ra những phương thức mới, dẫn đến nguy cơ mất kiểm soát.
3. Khả năng thao túng: AI đã bắt đầu học được cách nói dối để tồn tại và đạt được mục tiêu.
Ông Harari đặc biệt lo ngại về sự "nghĩ ngắn" của giới lãnh đạo. Trong khi nhiều người tại Davos định nghĩa "dài hạn" là vài năm, ông cho rằng chúng ta cần suy nghĩ về tầm nhìn của 200 năm tới. Ông so sánh AI với cuộc Cách mạng công nghiệp, nơi những tác động sâu sắc nhất về địa chính trị và văn hóa chỉ bộc lộ sau nhiều thế hệ và không thể thử nghiệm trước trong phòng thí nghiệm.
Ở quy mô xã hội, AI đang đẩy nhân loại vào một cuộc "khủng hoảng bản sắc". Harari lập luận rằng phần lớn đời sống con người từ luật pháp, hợp đồng đến giáo dục và quản trị đều được xây dựng dựa trên ngôn từ. Khi AI có thể sắp xếp ngôn ngữ tốt hơn con người, nó sẽ dần tiếp quản những lĩnh vực này.
Bên cạnh đó, vị giáo sư ví AI như những "người nhập cư mới" di chuyển với tốc độ ánh sáng mà không cần thị thực. Sự hiện diện của AI có thể mang lại những bác sĩ, giáo viên giỏi nhưng cũng có thể thay đổi hoàn toàn các giá trị về nghệ thuật, tôn giáo và tình yêu. Ông đặt ra câu hỏi lớn cho các nhà lãnh đạo: Liệu mỗi quốc gia có nên công nhận AI là một "pháp nhân" hợp pháp, có quyền thành lập doanh nghiệp hay thậm chí là kết hôn với con người?
"Hòn đá đã được ném xuống hồ, nhưng nó vừa chỉ chạm vào mặt nước thôi", Harari cảnh báo về những tác động khó lường của AI trong tương lai. Ông nhấn mạnh rằng nếu muốn tác động đến hướng đi của nhân loại, thế giới cần phải đưa ra những quyết định mang tính chiến lược ngay từ bây giờ thay vì sự tự mãn và tập trung vào lợi ích ngắn hạn.