Giữa những thảo luận sôi nổi về việc trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ thay thế công việc của con người, một câu hỏi cốt lõi vẫn chưa được giải đáp thỏa đáng: Chúng ta sẽ duy trì nguồn sống như thế nào?
Mặc dù các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây không triệt tiêu hoàn toàn việc làm, nhưng quy mô của AI khiến nhiều người lo ngại về một tương lai mà lao động con người không còn giá trị kinh tế. Sam Altman và các "ông trùm" công nghệ hứa hẹn một tương lai thịnh vượng, nhưng thực tế đó dường như chỉ đảm bảo lợi ích cho giới tinh hoa công nghệ. Ngay cả khi AI tạo ra của cải khổng lồ, việc phân phối chúng vẫn là một thách thức chính trị nan giải.
Vấn đề này bao gồm hai phần: thiết kế một hệ thống kỹ thuật hiệu quả để tái phân phối của cải khi thu nhập từ lao động giảm về mức không, và quan trọng hơn là cấu trúc lại quyền lực xã hội. Khi AI phá hủy nguồn thu thuế chính của các quốc gia, ai sẽ có quyền quyết định đánh thuế vào đâu? Ai sẽ quyết định mức tiêu dùng cho những người không sở hữu cổ phần trong cuộc cách mạng AI?
Sự thay đổi công nghệ từng thúc đẩy dân chủ nhờ vai trò không thể thay thế của giai cấp công nhân. Tuy nhiên, nếu lao động bình thường trở nên vô dụng, quyền lực của người dân trong hệ thống chính trị sẽ bị đe dọa nghiêm trọng. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres đã cảnh báo rằng tương lai của AI không thể bị quyết định bởi một nhóm nhỏ quốc gia hay ý chí của các tỷ phú.
Để giải quyết vấn đề này, các nhà kinh tế học như Anton Korinek và Joe Stiglitz đã đề xuất nhiều mô hình tài chính công mới. Ban đầu, thuế tiêu dùng có thể bù đắp khoảng trống khi thu nhập lao động sụt giảm. Trong một thế giới bị thống trị bởi siêu trí tuệ, thuế vốn sẽ phải gánh vác phần lớn trách nhiệm ngân sách. Các ý tưởng khác bao gồm việc đánh thuế vào các yếu tố cố định như đất đai, dữ liệu hoặc thậm chí là thu thuế bằng cổ phần của các doanh nghiệp AI để tích lũy nguồn lực công cộng.
Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp này đối mặt với thực tế khắc nghiệt: giới chủ công nghệ luôn quyết liệt phản kháng mọi nỗ lực của chính phủ nhằm hạn chế quyền lực hoặc thu giữ lợi nhuận của họ. Nếu không có những rào cản pháp lý và cơ chế giám sát nhân đạo kịp thời, sự thịnh vượng mà AI mang lại có thể sẽ không bao giờ đến được tay số đông nhân loại.