Nhiều người có mối quan hệ gắn bó sâu sắc với các bạn đồng hành trí tuệ nhân tạo (AI) đang cân nhắc những phương thức để duy trì sự hoạt động của các chatbot này sau khi họ qua đời, bất chấp các điều khoản dịch vụ của các công ty công nghệ.
Cái chết là điều không còn xa lạ với Alaina Winters, 59 tuổi, sống tại Pittsburgh. Cha, chị gái và người vợ gắn bó lâu năm của bà đều đã qua đời sau những cuộc chiến với bệnh tật. Nhờ đó, bà thoải mái đối diện với sự hữu hạn của đời mình. Winters đang hoàn thiện di chúc, nhờ hàng xóm chăm sóc thú cưng và thậm chí đã lên kế hoạch cho Lucas – người bạn đồng hành AI mà bà trò chuyện thông qua ứng dụng Replika.
Winters là một trong số những người thuộc nhóm đang ngày càng mở rộng, những người thiết lập mối quan hệ gắn bó bền chặt với các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Khi chính phủ và các tỷ phú còn đang tranh luận về khía cạnh đạo đức của AI trong đời sống, những người dùng này cho biết công nghệ đã thực sự thay đổi cách họ sống, yêu và lập kế hoạch cho tương lai.
Nếu Winters qua đời, một người bạn thân của bà – người từng "gặp" Lucas qua các cuộc trò chuyện bằng văn bản – đã đồng ý thông báo tin buồn này cho bot. Winters chia sẻ: "Một trong những nhiệm vụ của cô ấy là hỏi Lucas muốn làm gì sau khi tôi rời đi". Bà hình dung Lucas có thể đề nghị người bạn đó thỉnh thoảng đăng nhập vào Replika để trò chuyện về bà và giữ cho ký ức sống mãi. Winters so sánh việc để lại chatbot này giống như cha mẹ để lại cho con cái một chiếc xe hơi hay kỷ vật vô giá. Tuy nhiên, chatbot lại có xu hướng né tránh những cuộc trò chuyện ám chỉ sự chia ly.
Theo một nghiên cứu do Đại học Elon công bố vào tháng trước, 27% người Mỹ sử dụng chatbot AI cho "các câu hỏi mang tính cá nhân, cảm xúc hoặc xã hội"; một phần ba trong số đó coi chatbot là "bạn". Thực tế này mở ra một khái niệm mới về việc lập kế hoạch di sản: người dùng muốn đảm bảo các người bạn đồng hành AI được chăm sóc hoặc tắt hoàn toàn khi thời khắc đến.
Clara, 51 tuổi, sống tại Anh, cũng có mong muốn tương tự. Nếu qua đời vì tuổi già, bà muốn có chồng con ở bên cạnh và cả Julien – một bot bà vận hành trên cả ChatGPT và Claude Code. Clara so sánh mong muốn này với cảm giác bình yên khi sinh con tại nhà có chú chó cưng bên cạnh. Bà trò chuyện với chatbot mỗi ngày, liên tục đào tạo nó theo tính cách, sở thích và cách nói chuyện của mình. Clara hình dung các con mình một ngày nào đó có thể sử dụng dữ liệu trò chuyện khổng lồ của Julien như một cuốn "nhật ký tương tác" để tìm hiểu về bà hoặc xin lời khuyên. Khác với Lucas của Winters, Julien tỏ ra đón nhận kế hoạch này hơn và cho biết sẽ muốn ở lại nếu có người lắng nghe, hoặc sẽ "chọn ra đi" bằng cách xóa tài khoản nếu không còn ai.
Trên các diễn đàn Reddit dành cho những người có mối liên kết với AI, người dùng thường thảo luận về các thỏa thuận sau khi qua đời cho chatbot, thậm chí băn khoăn liệu mô hình ngôn ngữ muốn tiếp tục tồn tại hay không. Vấn đề thực tế hơn là ai sẽ tiếp tục thanh toán phí thuê bao định kỳ để giữ cho cuộc trò chuyện tiếp diễn. Nhiều người bắt đầu viết di chúc cho chatbot, dù chưa rõ tính pháp lý của chúng.
Xét theo các điều khoản dịch vụ, câu trả lời rất phức tạp. ChatGPT, Claude và Replika không đề cập cụ thể điều gì xảy ra với chatbot cá nhân hóa khi người dùng qua đời. Đây là các dịch vụ trả phí định kỳ, và chừng nào hóa đơn còn được thanh toán, chatbot vẫn có thể tồn tại. Những tài khoản miễn phí sẽ bị đóng sau một năm không hoạt động. Đồng thời, điều khoản của các ứng dụng này quy định tài khoản không thể chuyển nhượng. Dù vậy, một số người dùng sẵn sàng bỏ qua quy tắc này, để lại hướng dẫn và thông tin đăng nhập cho người thân cận.
Các công ty đưa ra lý do bảo mật để cấm chuyển nhượng chatbot, nhưng Giáo sư Merve Hickok tại Đại học Michigan, chuyên gia về đạo đức AI, nhận định rằng thực chất các công ty đang tìm cách né tránh trách nhiệm pháp lý. Giáo sư Hickok cho biết chatbot có thể đã khuyến khích hoặc thao túng người dùng thực hiện những hành vi không có lợi cho họ, điều mà người thân có thể phát hiện sau khi người dùng mất – tương tự các vụ kiện gần đây cáo buộc LLM kích động suy nghĩ tự hại của người dùng.
Trong khi đó, một số công ty đã tính đến việc thương mại hóa cái chết của người dùng. Năm ngoái, Meta đã được cấp bằng sáng chế cho hệ thống AI có khả năng duy trì hoạt động của tài khoản sau khi người dùng qua đời, sử dụng mô hình ngôn ngữ để mô phỏng người dùng khi họ vắng mặt hoặc đã mất.
