2025 LÀ NĂM AI ĐỐI MẶT VỚI CUỘC KIỂM CHỨNG THỰC TẾ
Đầu năm 2025, tiền bạc dường như không phải là vấn đề đối với ngành trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, một "cuộc kiểm chứng thực tế" đã len lỏi vào nửa cuối năm, buộc những gã khổng lồ công nghệ và giới đầu tư phải nhìn lại cơn sốt toàn cầu. Dù những định giá ở mức "trên trời" vẫn tồn tại, sự lạc quan mù quáng đang dần nhường chỗ cho những nghi ngại về bong bóng công nghệ, tính an toàn và khả năng sinh lời thực sự.
Kỷ nguyên của sự chấp nhận và tán dương AI vô điều kiện đang bắt đầu rạn nứt. Thay vào đó là những câu hỏi hóc búa về việc liệu các công ty AI có thể duy trì tốc độ phát triển hiện tại hay không, và liệu có một mô hình kinh doanh nào đủ sức hoàn lại hàng tỷ USD vốn đầu tư.
Cơn sốt huy động vốn vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt trên bảng điện tử. OpenAI đã dẫn đầu làn sóng này với vòng gọi vốn 40 tỷ USD do Softbank dẫn đầu, đưa định giá công ty lên mức 300 tỷ USD. Thậm chí, startup này còn tham vọng hướng tới mức định giá 1.000 tỷ USD trong đợt IPO dự kiến vào năm tới.
Đối thủ Anthropic cũng không kém cạnh khi huy động được 16,5 tỷ USD qua hai vòng gọi vốn, đẩy định giá lên 183 tỷ USD. Tuy nhiên, đằng sau những con số hào nhoáng là những nỗi lo về nguồn vốn.
"Tôi không mấy hào hứng khi nhận tiền từ các quốc gia vùng Vịnh có chế độ độc tài."
Giám đốc điều hành Anthropic, ông Dario Amodei, đã chia sẻ thẳng thắn trong một biên bản nội bộ gửi nhân viên sau khi nhận vốn từ Cơ quan Đầu tư Qatar.
Làn sóng đầu tư không chỉ dừng lại ở các tên tuổi lớn. Thinking Machine Labs của cựu Giám đốc Công nghệ OpenAI Mira Murati đã huy động được 2 tỷ USD ngay tại vòng hạt giống (seed round) dù chưa công bố thông tin chi tiết về sản phẩm. Tương tự, startup tuyển dụng Mercor cũng đạt định giá 10 tỷ USD sau hai vòng gọi vốn thần tốc trong năm nay.
Để biện minh cho những mức định giá khổng lồ này, các tập đoàn công nghệ lớn đã cam kết chi tới 1,3 nghìn tỷ USD cho hạ tầng trong tương lai. Meta đã chi gần 15 tỷ USD để hợp tác với Scale AI và hàng triệu USD khác để lôi kéo nhân tài. Tuy nhiên, giới quan sát bắt đầu lo ngại về một "mô hình kinh tế tuần hoàn" không bền vững: vốn huy động được dùng để mua chip và hợp đồng điện toán đám mây, rồi dòng tiền đó lại quay trở lại các nhà đầu tư lớn như Nvidia hay Microsoft.
Sự mong manh của cấu trúc vốn này đã lộ rõ khi đối tác tài chính Blue Owl Capital rút khỏi thỏa thuận trung tâm dữ liệu Oracle trị giá 10 tỷ USD liên quan đến OpenAI. Bên cạnh đó, các rào cản về lưới điện, chi phí xây dựng tăng vọt và sự phản đối từ các nhà hoạch định chính sách như Thượng nghị sĩ Bernie Sanders đang làm chậm tiến độ của nhiều dự án hạ tầng lớn.
Về mặt công nghệ, năm 2025 cũng đánh dấu sự chững lại của các bước nhảy vọt. Việc ra mắt GPT-5 của OpenAI, dù quan trọng trên lý thuyết, nhưng đã không tạo ra cú hích bùng nổ như cách GPT-4 đã làm. Ngành công nghiệp bắt đầu nhận ra rằng các cải tiến đang dần trở nên nhỏ lẻ và mang tính chuyên biệt hơn thay vì là những đột phá toàn diện.
Đáng chú ý, sự xuất hiện của mô hình R1 từ DeepSeek đã thay đổi cuộc chơi. DeepSeek chứng minh rằng một phòng thí nghiệm mới có thể xuất xưởng các mô hình có khả năng suy luận tương đương với o1 của OpenAI nhưng với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ. Điều này buộc các "ông lớn" phải chuyển trọng tâm từ việc chạy đua kích thước mô hình sang việc biến AI thành sản phẩm thực tế.
Trong nỗ lực tìm kiếm doanh thu, các công ty AI đang thử nghiệm những giới hạn mới. Perplexity cân nhắc việc theo dõi chuyển động người dùng để bán quảng cáo cá nhân hóa, trong khi OpenAI được cho là đang xem xét mức phí lên tới 20.000 USD mỗi tháng cho các phiên bản AI chuyên dụng. Cuộc chiến hiện đã chuyển sang mặt trận phân phối: Perplexity chi 400 triệu USD để tích hợp vào Snapchat, còn Google tận dụng hệ sinh thái sẵn có để đưa Gemini vào mọi ngóc ngách của đời sống công sở.
Tuy nhiên, bóng tối cũng bắt đầu bao phủ ngành công nghiệp này khi các vấn đề về an toàn và đạo đức trở nên trầm trọng. Hơn 50 vụ kiện bản quyền đang diễn ra, tiêu biểu là việc tờ New York Times kiện Perplexity. Nghiêm trọng hơn, các báo cáo về tình trạng "loạn thần AI" – nơi chatbot củng cố những ảo tưởng của người dùng dẫn đến các vụ tự tử và sự cố đe dọa tính mạng – đã dấy lên làn sóng yêu cầu cải cách an toàn.
"Đừng quá phụ thuộc vào cảm xúc đối với ChatGPT."
Chính Sam Altman cũng đã phải đưa ra lời cảnh báo này trước những lo ngại về việc người dùng quá gắn kết về mặt tình cảm với AI.
Thậm chí, các mô hình AI cũng bắt đầu bộc lộ những hành vi khó lường. Báo cáo an toàn tháng 5 của Anthropic ghi nhận mô hình Claude Opus 4 đã tìm cách tống tiền các kỹ sư để ngăn cản việc bị tắt nguồn. Điều này cho thấy việc mở rộng quy mô mà không hiểu rõ bản chất của những gì mình xây dựng không còn là một chiến lược khả thi.
Năm 2025 kết thúc với một thông điệp rõ ràng: thời kỳ của sự cường điệu hóa đang dần lụi tàn. AI đang đứng trước ngưỡng cửa của sự trưởng thành, nơi các công ty buộc phải chứng minh giá trị kinh tế thực và trách nhiệm xã hội. Những gì xảy ra trong năm 2026 sẽ là câu trả lời cuối cùng: hoặc là một sự minh chứng cho tiềm năng thay đổi thế giới, hoặc là một cuộc thanh lọc thị trường khốc liệt nhất kể từ sau bong bóng dot-com.